Learning together Sanskrit and GeetA (Chapter 2 : Verse 21)

Learning together Sanskrit and GeetA (Chapter 2 : Verse 21)
संस्कृतभाषायाः तथा श्रीमद्भगवद्गीतायाः अध्ययनस्य (अध्याय २ श्लोक: २१) अष्टत्रिंशत्तमः (३८) सोपानः ।
वेदाविनाशिनं नित्यम् य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ।।२-२१।।


Exercise 1 Rewrite this by breaking conjugations and showing component-words contained in compound words.
स्वाध्यायः १ सन्धि-विच्छेदान् कृत्वा समासानां पदानि च दर्शयित्वा पुनर्लिखतु एतत् ।
वेद अविनाशिनं नित्यम् य: एनम् अजम् अव्ययम् ।
कथं स: पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ।।२-२१।।
अत्र सन्धयः
  1. वेदाविनाशिनम् = वेद अविनाशिनम् (स्वर-संधिः)
  2. य एनमजमव्ययम् = य: एनम् अजम् अव्ययम्
    • य: एनम्  = य एनम् (विसर्ग-संधिः)
    • एनम् अजम् = एनमजम् (व्यञ्जनसन्धिः)
    • अजम् अव्ययम् = अजमव्ययम् (व्यञ्जनसन्धिः)
  3. स पुरुषः = स: पुरुषः (विसर्गसन्धिः)
Exercise 2 Paraphrase the clauses
स्वाध्यायः २ वाक्यांशशः अन्वयान् वाक्यांशानां विश्लेषणानि च ददतु
अन्वयाः
पार्थ
य: एनम् अविनाशिनं नित्यम् अजम् अव्ययम् वेद,
स: पुरुषः कथं कं घातयति कं हन्ति ।
वाक्यांशानां विश्लेषणानि  Analysis of clauses –
वाक्यांश-
क्रमाङ्कः
उद्गारवाचकम् वा संबोधनम् संबन्धसूचकम् कर्तृपदम् कर्मपदम् अथवा पूरकपदम् क्रियापदम् अथवा धातुसाधितम् क्रिया-विशेषणानि  तथा इतरे शब्दाः वाक्यांशस्य प्रकारः
पार्थ य: एनम् वेद अविनाशिनं नित्यम् अजम् अव्ययम् गौणः
स: पुरुषः कम् घातयति कथम् प्रधानः
(स: पुरुषः) कम् हन्ति (कथम्) प्रधानः

स्वाध्यायः ३

  • अ) समासानां विग्रहान् शब्दानां व्युत्पत्तीः विश्लेषणानि च ददतु ।
  • ) वाक्यानां वा वाक्यांशानां आङ्ग्ल-भाषायां अनुवादान् ददतु ।

Exercise 3

  • 3 A) Detail the analyses of clauses, decipher the compound words, and detail grammatical analysis of all words
  • 3 B) Give translations into English for all clauses and sentences

From the अन्वय words to be studied are underlined. Many words which have been studied earlier quite often need not be detailed every time.

पार्थ
य: एनम् अविनाशिनं नित्यम् अजम् अव्ययम् वेद,
स: पुरुषः कथं कं घातयति कं हन्ति

१  अव्ययम् “अव्यय” इति सामासिकं विशेषणम् । अत्र पुल्लिङ्गि । तस्य द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् च ।

  • १-१ न व्ययः यस्य सः अव्ययः । नञ्-तत्पुरुषः ।
  • १-२ व्ययः “वि + अय्” १ आ (= to go away, to deplete, to reduce, to decay, to become expended) इति धातुः । तस्मात् पुल्लिङ्गि नाम “व्यय”(= reduction, depletion, expense, decay) । तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च ।
  • १-३ अव्ययः = one, which does not go away, does not reduce, does not decay, does not become expended

२ वेद “विद्” २ प (= to know) इति धातुः । तस्य वर्तमानकाले प्रथमपुरुषे एकवचनम् ।
३ घातयति “हन्” २ प (= to hunt, to hit, to hurt, to kill) इति धातुः । तस्य प्रयोजकस्य वर्तमानकाले प्रथमपुरुषे एकवचनम् ।
४ हन्ति “हन्” २ प (= to hunt, to hit, to hurt, to kill) इति धातुः । तस्य वर्तमानकाले प्रथमपुरुषे एकवचनम् ।

स्वाध्यायः ४ आङ्ग्लभाषायां अनुवादं ददतु ।
Exercise 4 Give Translation / Overall meaning –

पार्थ = Oh son of पृथा
य: एनम् अविनाशिनं नित्यम् अजम् अव्ययम् वेद = One who understands Him (or It) to be indestructible, constant, unborn, non-decaying, non-depleting
स: पुरुषः कथं कं घातयति कं हन्ति = How would such person can kill anybody or can have anybody killed ?

For overall meaning –
Oh Partha, he who knows this One, which is indestructible, eternal, birthless and undecaying, how and whom does that person kill or whom and how does he cause to be killed ?

Exercise 5 In what meter is this verse composed ?
स्वाध्यायः ५ अस्य काव्यस्य रचना कस्मिन् वृत्ते अस्ति ?

To decipher the meter we set the verse in four quarters –

वेदाविनाशिनं नित्यम् । वर्णाः ८
य एनमजमव्ययम् । वर्णाः ८
कथं स पुरुषः पार्थ । वर्णाः ८
कं घातयति हन्ति कम् । वर्णाः ८
अत्र अनुष्टुभ् छन्दः । तस्य विवरणम् अनावश्यकम् ।

Exercise 6 Comments, Notes, Observations, if any.

स्वाध्यायः ६ टिप्पणयः ।

५-१ Having discussed in the previous verses the indestructibiity, eternal validity of He or It, in this verse any effort to destroy It is brought to question. Of course those who know, know.

५-२ Implicit is also an advice to पार्थ to be as knowledgeable. In turn the advice is to bear in mind indestructibiity, eternal validity of He or It. In turn the advice is to be free of any guilt about fighting the war, since even by fighting the war He (or It) will not get killed.

५-३ Knowledge that He (or It) is indestructible, eternal, birthless and undecaying is true knowledge of It. श्रीकृष्ण wants पार्थ to be as knowledgeable. Rather, we should all be as knowledgeable !

शुभमस्तु ।

-o-O-o-

Advertisements